In de categorie ‘projecten’ ging de Erfgoed Duurzaamheidsprijs naar ‘Dudok aan het Diep’, het door Dudok ontworpen benzinestation in Groningen dat geheel verduurzaamd is en getransformeerd tot een koffietent en kiosk aan het water. Naast individuele verduurzaamde monumenten was er dit jaar ook ruimte om initiatieven in het zonnetje te zetten die verduurzaming van monumenten in een stroomversnelling brengen. Deze prijs ging onmiskenbaar naar de publicatie ‘Een warme jas, over het mooi en goed verduurzamen van oude huizen’. Een overzichtelijke handreiking met strategieën en bouwkundige details.
De prijzen zijn uitgereikt op donderdag 17 september in de Jopenkerk in Haarlem, ter afsluiting van het Duurzaam Monumentencongres tijdens de Week van het Duurzaam Erfgoed.
Jury en publieksstemmen
Het indienen van projecten was net als in 2025 voorbehouden aan erfgoedprofessionals. Uit alle inzendingen nomineerde de jury vier projecten en twee ‘proces’-inzendingen, die wat de jury betreft allemaal bijzonder en prijzenswaardig waren. Het publiek heeft de uiteindelijke winnaars aangewezen. Er zijn tussen half augustus en half september bijna 6.000 stemmen uitgebracht.
Dudok aan het Diep (IRIS Architecten)
De jury was zeer te spreken over dit initiatief. Het feit dat de architect en alle betrokkenen er in zijn geslaagd om ondanks de moeilijkheidsgraad vanwege beton/glasbouw een goede verduurzamingsslag te maken is wat de jury betreft voorbeeldstellend.
Een warme jas (Gemeente Rheden e.a.)
De impact van dit document is volgens de jury uitzonderlijk. Eerst opgezet als een voorbeeldenboek voor erfgoed in de provincie Gelderland, is dit detailboek inmiddels in de gehele erfgoedsector in Nederland omarmd. Regionale aanvullingen en nieuwe delen Wederopbouw en Post ’65 staan op de planning.
Andere genomineerden
De andere genomineerde inzendingen waren:
Rode Toren, Tuindorp-West complex – Utrecht (VB Erfgoed & Architectuur)
Het complex werd in 2017 als jong erfgoed gemeentelijk monument. Door koudebruggen ontstonden schimmelproblemen en een lage woonkwaliteit, kenmerkend voor betonbouw. In overleg met erfgoed Utrecht zijn kernwaarden bepaald en verbeteringen doorgevoerd. Deze renovatie is een pilot geworden van het systematisch verduurzamen van seriematige betonbouw.
Voormalig Poppodium Tivoli – Utrecht (VOCUS Architecten)
Het monument verbeterde technisch van energielabel G naar A en verbindt erfgoed, duurzaamheid en stedelijke vitaliteit. Vooral blijft het complex openbaar toegankelijk! De jury was zeer te spreken over dit initiatief. Het feit dat er in een eeuwen oud pand een goede verduurzamingsslag is gemaakt is wat de jury betreft prijzenswaardig. Ook de keuze om de voormalige Kloostergang juist niet te conditioneren werd door de jury gewaardeerd.
Nieuwsteeg 2 – Leiden (Architectenbureau Lau)
Nieuwsteeg 2 laat zien dat ook een zeer oud rijksmonument toekomstbestendig kan worden gemaakt zonder verlies van karakter en historische kwaliteit. Juist de combinatie van monumentale complexiteit, technische innovatie en zorgvuldig maatwerk maakt dit project uitzonderlijk. Ook de bodembron in de binnenstad werd door de jury als bijzonder gezien.
Duurzame Monumentenproject – Zeist (Gemeente Zeist e.a.)
Het is een stimulerend voorbeeld van verduurzamen door verstrekken van praktische informatie over verduurzamingsmaatregelen in een winkelstraat. Ook het feit dat het een samenwerking is met 5 buurgemeenten en Stichting Energie Zeist (SEZ), Duurzaam Monumenten Collectief (eigenaren) werd door de jury bijzonder gewaardeerd.
Inspiratie voor monumenteigenaren
Het doel van de Erfgoed Duurzaamheidsprijs is om te laten zien dat erfgoedwaarden geen belemmering zijn bij verduurzaming, maar dat zij onderdeel zijn van de oplossing. De Erfgoed Duurzaamheidsprijs is in 2022 in het leven geroepen toen ‘Duurzaamheid’ het thema was van Open Monumentendag. Omdat het verduurzamen van monumenten echt anders en complexer is dan het verduurzamen van nieuwere woningen én om monumenteigenaren te inspireren en te laten zien wat er wél kan is de Erfgoed Duurzaamheidsprijs vanaf 2022 elk jaar georganiseerd.
Gezamenlijk initiatief
De organisatie van de prijs is in handen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), het Nationaal Restauratiefonds en Stichting Nederland Monumentenland. De jury bestond ook dit jaar uit de afgevaardigden van de organiserende partijen: Frank Buchner, programmaleider Erfgoed & Duurzaamheid bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Bert Boer, directeur Stichting Nederland Monumentenland en Uğur Özcan, directeur Nationaal Restauratiefonds.