Uilenburgersjoel in Amsterdam

Te midden van de grote stroom immigranten die vanaf het einde van de 16de eeuw naar Amsterdam kwam, namen de Joden een bijzonder plaats in. Aan het eind van de 17de eeuw vestigden velen zich op de eilanden zoals Uilenburg; vooral de grote groep Joden uit het Duitse Rijk, Polen, Rusland en Midden-Europa: de Asjkenaziem of Hoogduitse Joden. De leefomstandigheden op Uilenburg waren zeer slecht. In 1911 kwam er pas een einde aan deze schrijnende toestand, toen de gemeente de buurt opknapte en de stedenbouwkundige situatie wijzigde.

De synagoge Uilenburg uit 1766, vanouds gelegen aan de Uilenburgerstraat, kwam toen vrijer te liggen aan een voorplein; gescheiden door een hoge muur van de Nieuwe Uilenburgerstraat. De voorgevel, met een monumentale ingangspartij, werd bekroond door een brede klokgevel in Lodewijk XV-stijl. Het ruimtelijk concept is gelijk aan dat van twee vroegere 17de eeuwse synagogen, die een paar honderd meter verderop staan. De synagoge Uilenburg is een rechthoekig symmetrisch gebouw met een tweebeukige begane grondruimte en daarboven de driebeukige synagoge. Oorspronkelijk was de benedenruimte over de lengte verdeeld in twee zalen, die dienst deden als bruiloftszalen. Ook werden deze zalen voor godsdienstoefeningen gebruikt; later werden zij ingericht als rituele slachtplaats voor gevogelte. In de synagoge waren weinig vrouwenplaatsen, in tegenstelling tot de vele mannenplaatsen. De bimah was opgesteld in het hart van de ruimte tussen de vier kolommen en in de Heilige Arke, geplaatst tegen de oostwand, stonden vijf Tora rollen.

De bezettingsjaren 1940-1945 waren voor de synagoge Uilenburg en de buurt als Joodse buurt bijna het einde. Door plundering was van het gebouw niet veel meer over. In 1954 werd de synagoge door de gemeente Amsterdam aangekocht, die vervolgens een kleine restauratie uitvoerde om te zorgen dat het pand behouden zou blijven. De synagoge verloor vanaf dat moment haar oorspronkelijke functie. Tal van jaren werd het pand gebruikt om er materialen van Monumentenzorg op te slaan. De laatste jaren werd de synagoge gebruikt voor culturele activiteiten en ook werden er af en toe erediensten gehouden. Sinds 1997 maakt de kille Beith HaChidush gebruik van deze sjoel en zijn er ongeveer 2 keer per maand weer diensten.

Op vrijdag 13 mei jl. heropende burgemeester Van der Laan de 250 jaar oude synagoge na een grondige restauratie. Het gebouw heeft voor de heropening verschillende aanpassingen gehad om het gebruik mogelijk te maken. Zo is er een nieuwe lift geplaatst, waardoor het toegankelijk is voor mensen die minder goed ter been zijn. De inrichting is flexibeler en het trappenhuis is onder handen genomen. Met als resultaat een monumentaal pand met moderne faciliteiten. De Uilenburgersjoel heeft zijn oude karakter behouden en is tegelijkertijd modern: open en toegankelijk. Zo kan er getrouwd of vergaderd worden of een receptie georganiseerd.

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019