Rapenburg in Leiden

Het huidige rijksmonument Rapenburg 23 in Leiden is in 1767-’68 ontstaan, door samenvoeging van twee kleinere panden. De bouwheer was Matthijs Snoeck. Het schoolgebouw aan de Groenhazengracht is in het begin van de Tweede Wereldoorlog naar ontwerp van de Leidse architect Bernard Buurman, gebouwd in de toen ruime tuin achter het Rapenburg 23 en vormt nu een beeldbepalend deel van de gracht. Het gebouw, een vroeg voorbeeld van de Shake-hands architectuur, heeft een architectuurhistorische waarde vanwege de gave verhoudingen en vormgeving, de kwaliteit en de verfijnde uitwerking. Daarnaast heeft de huishoudschool een cultuurhistorische waarde vanwege de vroege twintigste-eeuwse geschiedenis van de emancipatie van de vrouwelijke arbeidersklasse in Leiden. De school is gebouwd als Huishoud- en Industrieschool, met als doel om de beschaving van de vrouwen uit de arbeidende klasse te bevorderen.

Rijksmonument
De gevel die Snoeck liet optrekken bleef in bijna ongewijzigde vorm bewaard. Ook een deel van het interieur uit 1767-’68 is tot op heden bewaard: de grote zaal met het rococokarakter en het gestoken houten plafond, de rijkversierde schoorsteen en deuren. De schoorsteen en het gestucte plafond in de grote voorkamer dateren uit 1893, toen de hoogleraar Daniel Eliza Siegenbeek van Heukelom het huis betrok.

Gemeentelijk monument
Het gemeentelijk monument, een corridorschool, is gaaf in hoofdvorm, indeling en in detail, de structuur is nog grotendeels zoals in de begintijd. De traditionele baksteengevel en – vormen gaan hand in hand met moderne materialen als staal en beton. Karakteristiek is het brede taps toelopende monumentale ingangsportaal dat haar allure heeft gekregen doordat de wanden met lichtgekleurd natuursteenbanden zijn verfraaid. Het gemeentelijk monument heeft een grote ruimtelijke kwaliteit. De verkeersruimtes hebben een prachtige overmaat, de route architecturale van voordeur naar klaslokaal brengt je langs riante plekken met telkens een andere lichtval en uitzicht. Eenmaal thuis, in de hoge klaslokalen, heeft het licht vrij spel en kijk je weer uit op een prachtig historisch stukje Leiden, de Groenhazengracht.

Herbestemming
In de herbestemming worden de bestaande kwaliteiten zoveel mogelijk benadrukt. De ingrepen die gedaan worden voor het verbeteren van de woonkwaliteit  zijn bescheiden; uitgangspunt bij het ontwerp is de bestaande, oorspronkelijke structuur. De binnentuin wordt weer in oude glorie hersteld. Een beschutte plek, een gezamenlijke buitenruimte voor alle bewoners. De tuin krijgt een simpele indeling met terrassen aan de kopse kanten en de open ruimte in het midden, een indeling die gelijkenis vertoond met het oorspronkelijk ontwerp van de tuin uit 1939.

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019