Kanonschoten tegen de Spaanse overheersing

Oudaen in Utrecht

Stadskasteel Oudaen in Utrecht is een van de meest pretentieuze gebouwen van Utrecht.

De kogels in de achtergevel van Kasteel Oudaen verraden het gewelddadige verleden van de middeleeuwse stad.Het stadskasteel kent zijn oorsprong in 1276 als stamhuis voor de invloedrijke familie Zoudenbalch. In 1395 komt kasteel Oudaen in bezit van de familie Oudaen. Net als de andere stadskastelen bestond het kasteel uit een groot, representatief hoofdhuis en een veel kleiner zijhuis dat makkelijker te verwarmen was en eigenlijk meer als woonruimte dienst deed. Het kasteel werd van kantelen voorzien waardoor het gebouw de indruk wekte op gevechtshandelingen berekend te zijn. In de praktijk vervulden de Utrechtse stadskastelen hooguit een defensieve functie in tijden van nood. In deze periode gaat het vooral om het geven van een tastbare demonstratie van de vergaarde rijkdommen en het toegenomen prestige. Desondanks werden er in 1577 vanaf de weergang achter de kantelen schoten gelost wanneer de bevolking in opstand komt tegen de Spaanse onderdrukking.

Spaanse overheersing
In 1528 had Karel V opdracht gegeven om het slot Vredenborch in Utrecht te bouwen als verdedigingswerk. Karel V was een Nederlander. Zijn zoon Philips II, opgegroeid in Spanje, behandelde de Nederlanden als een soort wingewest. Tijdens zijn regeringsperiode verzette de bevolking zich steeds meer tegen de vreemde overheersing. De burcht die de Utrechters ooit had moeten beschermen, vormt langzamerhand een bedreiging voor de stad, zeker als de Spaanse soldaten steeds meer agressie vertonen. Als zij enkele huizen in de buurt van de burcht proberen te veroveren, is de maat vol voor Utrecht. Het stadsbestuur besluit Duitse soldaten in te huren om een einde te maken aan de bedreigende situatie. Rond de burcht wordt een cordon gelegd en op kerktorens en andere hoge gebouwen als Oudaen wordt het geschut in stelling gebracht.

Rokende puinhoop
Op 2 mei 1577 barst de strijd los: Oudaen wordt in eerste instantie weliswaar door Spaanse kanonnen beschoten, maar uiteindelijk worden de Spanjaarden verslagen. Van Vredenborch resteert na afloop van de strijd slechts een rokende puinhoop. Het vrijgekomen terrein zal voortaan dienst doen als veemarkt en doet zijn naam weer eer aan. De kanonkogels gemetseld in de achtergevel van het kasteel herinneren nog aan deze tijd. Benieuwd hoe Oudaen er nu uitziet? Bezoek dan eens het restaurant wat zich vanaf 1986 in het stadskasteel heeft gevestigd: www.oudaen.nl

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019