Kasteel op shortlist van meest bedreigd erfgoed

Kasteel Rijswijk in Groessen

Kasteel Rijswijk is een voormalige havezate die staat in het Liemerse dorp Groessen in Gelderland. Men heeft lang aangenomen dat het oudste deel van Huis Rijswijk oorspronkelijk een losstaande veertiende-eeuwse donjon moet zijn geweest die van de buitenkant gemeten 7,35 meter lang en 6,50 meter breed was. Later onderzoek heeft echter aangetoond dat het waarschijnlijk oorspronkelijk een poortgebouw moet zijn geweest. Bij inwendig onderzoek van het oudste deel van Huis Rijswijk is gebleken dat drie muren van het torengebouw 115 cm dik zijn en een vierde muur, waarin de trap naar de bovenverdieping leidde, 170 cm dik. Van de bovenverdieping zijn de muren iets lichter uitgevoerd, waarvan 3 muren in dikte variërend van 75 tot 110 cm en de vierde muur, waarin de trap was verwerkt die toegang gaf naar de omloop, bleek 170 cm dik. Het gebouw was oorspronkelijk afgedekt met een tentdak en omloop en bezat aan de buitenkant een kantelenrij met boogfriezen die het huis het uiterlijk gaven van een verdedigbaar kasteel. Lichtspleten in de muren zorgden voor daglicht. Later zou aan dit gebouw een laat vijftiende -eeuws bouwdeel gezet zijn. Beide delen zijn op zeker moment verhoogd en bestonden uit drie woonlagen. Het oorspronkelijke tentdak moet bij deze verbouwing zijn veranderd in een schilddak. Aan het einde van de zestiende eeuw werd het huis met een haaks daarop staande woonvleugel uitgebreid en ook dit bouwdeel werd later met een verdieping verhoogd. Het hierdoor ontstane gebouw kreeg een L-vorm. Het pand was toen te vergelijken met de twee tekeningen van Jan de Beijer uit 1742. Ook de plattegrond, uit de ambtsatlas van de Liemers van 1735 geven deze contouren weer.

Groter complex
Een later bouwkundig onderzoek heeft aangetoond dat het gebouw slechts een gedeelte van een veel groter complex moet zijn geweest, waaraan ten slotte een boerderij werd aangebouwd, die in de negentiende eeuw gemoderniseerd werd. Gebleken is dat het oudste, middeleeuwse bouwdeel, in twee keer is gebouwd en dat het tweede deel is opgezet als poortgebouw. Ook een ander bouwdeel dateert uit die tijd. Door latere verbouwingen is het poortgebouw verlaagd, waarbij de kantelen verdwenen. De andere bouwdelen zijn voornamelijk negentiende-eeuws. Op de twee tekeningen van Jan de Beijer staan naast het hoofdgebouw, nog enkele andere gebouwen of resten daarvan, zoals een vrijstaande ronde toren en een ruïneus gebouw. Hieruit kunnen twee mogelijke situaties worden afgeleid. De toren en de ruïne vormen de overblijfselen van het achter het poortgebouw gelegen kasteel, of er is sprake van een te groots opgezet plan dat nooit geheel voltooid is. De gracht, die het huis oorspronkelijk omringde is lang geleden gedempt, de periode waarin dit moet zijn gebeurd, is niet bekend.

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019