ENKA bron van werkgelegenheid

ENKA in Ede

De geschiedenis van de ENKA begint in Arnhem aan het begin van de twintigste eeuw. Jan Coenraad Hartogs zette in 1911 de Eerste Nederlandse Kunstzijdefabriek Arnhem (ENKA) op. De jaren daarna stonden in het teken van vooruitgang. In de jaren twintig groeide de vraag naar kunstzijde dankzij de opkomende welvaart en de grotere vraag naar modieuze kleding. Mede daarom opende hij in 1922 de fabriek in Ede, die meteen al zo’n 1100 man aan personeel huisvestte. Enkele jaren later waren dit er 3200.

Internationaal
De ENKA is dus een grote bron van werkgelegenheid geweest. Ook buiten Gelderland, want de ENKA ging in de jaren twintig internationale verbanden aan met onder andere Duitsland en de Verenigde Staten. De ENKA veranderde haar naam toen in Algemeene Kunstzijde Unie, oftewel A.K.U. In 1969 fuseerde de A.K.U. met Koninklijke Zwanenberg Organon tot Akzo. De overname van het Zweedse bedrijf Nobel tegen het einde van twintigste eeuw veranderde het bedrijf in de nu zo welbekende multinational Akzo Nobel.

Bedrijfsbezetting
Maar de naam ENKA is ook onlosmakelijk verbonden aan de eerste bedrijfsbezetting in Nederland. Op 18 september 1972 bezetten de werknemers van ENKA-Breda hun bedrijf uit protest tegen een structuurplan van het moederbedrijf AKZO. Dat wilde het winstgevende bedrijf in Breda, de vroegere Hollandsche Kunstgaren Industrie, sluiten. De bezetting werd gesteund door het katholiek vakverbond NKV. Op 23 september werd de bezetting opgeheven nadat het structuurplan was ingetrokken. In 1982 werd de fabriek alsnog gesloten, voorafgegaan door de vestiging in Emmer-Compascuum. In 2002 ten slotte viel het doek voor ENKA-Ede. In april 2008 werd begonnen met de sloop van de ENKA-gebouwen in Ede, om er plaats te maken voor een nieuwe woonwijk. Een aantal karakteristieke delen van de oude bebouwing is rijksmonument en zal worden geïntegreerd in de nieuwe wijk.

Fietsexperience center
BOEi en Grondbank Bennekomseweg Ede hebben het voormalig fabrieksgebouw De Westhal op het ENKA-terrein onlangs gekocht. Als nieuwe bestemming komt er in de hal een ‘fietsexperience center’: De Fietser. De komst van De Fietser brengt de Rijksmonumentale Westhal na jaren leegstand weer tot leven. Het behoud van het industrieel erfgoed en de realisatie van een publiekstrekkende functie op deze locatie is een belangrijke impuls voor de gebiedsontwikkeling op het omliggende ENKA-terrein. Het wordt een recreatieve voorziening in de vorm van een bedrijf waar alles op het fietsgebied in de meest brede zin wordt gepresenteerd, onder meer door een museum, specifieke merkpresentaties, een testbaan en fietsverhuur, met bijbehorende voorzieningen.

Foto’s: BOEi Jan van Dalen Fotografie

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019