Buitenplaats vol familiegeschiedenis

Dekema State in Jelsum

Tientallen adellijke families hebben er gewoond sinds de bouw in 1486. Talloze verbouwingen vonden er in de loop der jaren plaats, maar nog steeds ademt Dekema State in Jelsum een vooroorlogse sfeer.

Achter een stevige tuinmuur vinden we een statige woning, omringd door een enorme tuin met boomgaard, bos, moestuin en wandelpaden. Generaties lang is deze ‘state’, gebruikt als buitenplaats door adellijke families die hier hun zomers doorbrachten. Zij wilden zoveel mogelijk zelfvoorzienend zijn, vandaar de fruitbomen, moestuin en schapen. Snijbloemen waren ook van belang; hiermee kleedden zij hun woning aan.

Van stins tot landhuis
Net als veel andere Friese states is Dekema State gegroeid uit een eenvoudige, verdedigbare stenen woning; een ‘stins’. Inmiddels is het een statig landhuis met maar liefst 8 hectare grond. Wim en Jacomine Hoogendam zijn sinds twaalf jaar de beheerders. Wim zorgt voor de tuin, Jacomine richt zich op het huis en de activiteiten eromheen. Tachtig vrijwilligers helpen hen hierbij.

Familiewapens
Opvallend is de grote hoeveelheid familiewapens in en om de woning. Jacomine: ‘Diverse adellijke families hebben hier gewoond. Via vererving is het van de ene op de andere generatie doorgegeven.’ Boven de toegangspoort wijst ze op de familiewapens van de belangrijkste bewoners. ‘De eerste familie is de familie van Kamstra, te zien aan het wapen: een kam, een ster en een rat. Het tweede wapen is van de familie Van Dekema. Met hun komst veranderde de naam van het huis.’ De schilderijen in de woning vertegenwoordigen de familiegeschiedenis van Dekema State. De vroegere bewoners zelf zie je er terug, maar ook hun familieleden en mensen bij wie ze gewerkt hebben. Zoals de Friese Nassaus, Hendrik Casimir de tweede en zijn vrouw Henriette Amalia.

Toegankelijk voor publiek
De familie Van Wageningen was de laatste familie op het landgoed. Ruim tweehonderd jaar bewoonden zij Dekema State, tot in de jaren ’90. De laatste bewoners, Gerard en Mona, besloten dat Dekema State bewaard moest blijven als cultureel erfgoed. Zij stelden de woning deels toegankelijk voor publiek. Toen het beheer van Dekema State later werd overgenomen door een stichting is de woning volledig gerestaureerd. Beheerder Wim: ‘We proberen bezoekers te laten zien hoe de bewoners hier rond 1920 woonden. Dat geldt ook voor de tuin en het land om de woning heen. We hebben geen tekeningen uit die tijd terug kunnen vinden, dus we hebben het gereconstrueerd zoals het had kunnen zijn.’

Detectiveschrijver Havank
De vrijwilligers weten uiteraard veel over het verleden van het landgoed. Bijvoorbeeld over de overvolle boekenkast met Havank-titels. Vrijwilligster Joke Adamse-Beenstra : ‘Havank is een pseudoniem voor Hendrik van der Kalm, een detectiveschrijver uit Leeuwarden. Hij was een goede vriend van een van de laatste bewoners, Jan van Wageningen. Als hij hier kwam, ging hij naar de Sael waar een schilderij van Anna Maria van Burmania hing. Een schilderij dat hem inspireerde tot het schrijven van zijn detectives. Een van de hoofdpersonen in zijn boeken heet zelfs Anne Marie de Passy.’

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019