Leven in de waagschaal

De Heksenwaag in Oudewater

Een certificaat om te bewijzen dat je geen heks bent. De waagmeesters in Oudewater konden je aan dit felbegeerde document helpen, als je maar zwaar genoeg was…

De heksenjacht heeft in de jaren 1450 tot 1750 tienduizenden levens geëist in grote delen van Europa. De meeste slachtoffers waren oudere vrouwen die veelal straatarm, alleenstaand en machteloos waren. Zij werden aangezien voor heksen, die met hun toverkunsten allerlei kwaad konden aanrichten. Er werd geloofd dat heksen ’s nachts door de ‘hemel’ vlogen, zittend op een geitenbok of op een bezem. Een burenruzie, een mislukte oogst of de dood van een kind waren vaak al voldoende reden om als heks aangeklaagd te worden.

Op de brandstapel
Beschuldigde vrouwen hadden nauwelijks kans zich te verdedigen, maar er was één manier om vrijspraak op te eisen. Om een heks te kunnen zijn, moest je verder licht zijn – hoe is het anders immers mogelijk om te kunnen vliegen op een bezemsteel? Als je kon aantonen dat je gewicht overeenkwam met ‘de proportiën des lichaams’ verviel de aanklacht. Maar met de corrupte waagmeesters was dat makkelijker gezegd dan gedaan. Zij verklaarden in ruil voor een aantal gouden stukken een vrouw te licht, waardoor zij werd vervolgd voor hekserij en op de brandstapel belandde.

Vrijspraak dankzij Karel V
Tijdens een heksenproces in Polsbroek in 1545 werd een vrouw beschuldigd van hekserij. Maar Karel V die bij het proces aanwezig was, kon niet geloven dat de vrouw zo licht was. In Oudewater liet hij haar door een niet-corrupte waagmeester nogmaals wegen. Ze bleek honderd pond te wegen en werd vrijgesproken. Uit dankbaarheid verleende Karel V Oudewater het speciale privilege. Mensen uit heel Europa kwamen toen naar de Waag om het felbegeerde certificaat te bemachtigen. In het Waaggebouw bevindt zich nu Museum de Heksenwaag. Breng er eens een bezoek, wie weet ontvang ook jij het felbegeerde Certificaet van Weginghe van de waagmeester!

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019