Protest tegen de ‘Gouden kwartjeswagen’

De Gouden Koets in Amsterdam

De Gouden Koets is door de jaren heen uitgegroeid tot een nationaal symbool. Maar al vanaf dag 1 is de koets omstreden. Een ‘Gouden Kwartjeswagen’ voor de koningin vonden velen niet gepast.

Aanvaarden
In 1898 is de koets als inhuldigingsgeschenk aan koningin Wilhelmina aangeboden door de Amsterdamse burgerij. Echter, koningin Wilhelmina heeft dan al vóór haar inhuldiging te kennen gegeven dat zij ter ere van deze gebeurtenis geen geschenken zou aannemen. Pas na veel brieven, telegrammen en heel wat gepraat in vergaderingen, besluit de koningin in 1901 de koets toch te aanvaarden. Op 7 februari 1901 wordt  de Gouden Koets voor het eerst gebruikt bij het huwelijk van koningin Wilhelmina en prins Hendrik.

Geschenk
De Gouden Koets is dus een geschenk van de bevolking van Amsterdam aan koningin Wilhelmina. Het geld voor de koets is ingezameld door de Vereeniging van het Amsterdamsche Volk tot het Aanbieden van een Huldeblijk aan H.M. Koningin Wilhelmina. De koets is bedoeld als geschenk bij haar inhuldiging tot koningin op 6 september 1898. Wie tenminste 25 cent bijdraagt aan de bouw van de koets, krijgt een eervolle vermelding in het gedenkboek en mag als eerste de koets bezichtigen zodra deze klaar is. Wie 5 gulden of meer doneert, zal als ‘donateur’ in het gedenkboek worden vermeld. Bij de inzamelingsactie krijgt iedere Amsterdammer een envelop met ansichtkaart in de bus waarop een schetsontwerp van de koets is getekend. Ook kunnen donateurs in de sigarenwinkels van Amsterdam ‘aandelen’ kopen.

Kritiek en protest
Vanaf de eerste dag is de Gouden Koets omstreden geweest. Nog vóór de bouw van de koets is begonnen, leveren enkele socialisten forse kritiek op de initiatiefnemers en de jonge koningin. Het wordt niet gepast gevonden als de koningin een ‘Gouden Kwartjeswagen’ in ontvangst zou nemen in een tijd dat werkloosheid, armoede en hongersnood de dagelijkse praktijk van vele Nederlanders is. Daarnaast vragen zij zich af of de Gouden Koets daadwerkelijk een volksinitiatief is.
Tegenstanders van de monarchie en andere demonstranten hebben in het verleden meer dan eens de Gouden Koets als protestmiddel gebruikt. Zo is de Gouden Koets bij het huwelijk van prinses Beatrix en prins Claus in maart 1966 het mikpunt van twee rookbommen. De dader krijgt één maand celstraf voor het overtreden van de Vuurwerkwet.

‘Foute’ illustratie
Ook politici leveren kritiek op de Gouden Koets. In een opiniestuk in NRC.next van 16 september 2011 schrijven de Tweede Kamerleden Harry van Bommel (SP) en Mariko Peters (GroenLinks) dat koningin Beatrix de ‘foute’ illustratie aan de zijkant van de Gouden Koets zou moeten verwijderen.
Op deze schildering zijn halfnaakte zwarte mannen en vrouwen te zien die rijkdommen aanbieden aan het Koningshuis. Volgens de Kamerleden roept deze schildering ‘grote weerstand’ op. ‘In de koloniale tijd en de nadagen van de slavernij leek een dergelijke afbeelding heel gewoon. Nu herinnert het ons aan een gruwelijke periode in de Nederlandse geschiedenis’, aldus Van Bommel en Peters. De afbeelding wordt uiteindelijk niet verwijderd. ‘We gaan niet de geschiedenis herschrijven door de Gouden Koets te vernielen’, zegt een woordvoerder van de Rijksvoorlichtingsdienst.

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019