Leeuwen verdedigden het landsbelang

22 verdwenen leeuwen in Amsterdam

Ruim honderd jaar geleden pronkten 22 leeuwen op de spoorwegviaducten van het Centraal Station, maar na uitbreidingen was geen plaats meer voor de beesten. Ze werden verkocht en raakten verspreid over heel Nederland. De eerste 4 leeuwen vertrokken in 1904 van de Westertoegang. De laatste beelden werden weggehaald omstreeks 1969.

De omstreden bouw van het Centraal Station in de haven
Lange tijd waren de stations Willemspoort (bij het Haarlemmerplein) en Weesperpoort het eindpunt voor treinreizigers. Als Amsterdam niet de eindbestemming was, moest men per koets van het ene station naar het andere, om daar de reis voort te zetten. Om dat op te lossen moest de spoorlijn worden doorgetrokken. Bovendien moest er één centraal treinstation komen. Over de beste plaats van zo’n centraal station werd lang gediscussieerd. Het Rijk vond de haven de meest geschikte plek. Amsterdam was het daar niet mee eens. Dat zou de stad afsnijden van haar haven en welvaart.

Rijk en Amsterdam bereiken compromis
In 1869 besloot de regering Thorbecke toch tot aanleg midden in het toen nog open IJ. Er werden 3 kunstmatige eilanden aangeplempt en daaroverheen kwam de spoorlijn. Het Centraal Station werd gebouwd op het middelste eiland (1881-1889). Om Amsterdam via het water bereikbaar te houden, werd op 3 plaatsen in de spoorlijn een doorgang voor de scheepvaart gemaakt. Zo ontstonden Oostertoegang, Westertoegang en de doorgang naar de Korte Prinsengracht ter hoogte van de Haarlemmer Houttuinen. Over die waterdoorgangen werden spoorviaducten gebouwd. Voor die tijd een technisch hoogstandje.

Betekenis leeuwenbeelden
De 3 spoorviaducten werden gebouwd in Oud Hollandse stijl en versierd met bordessen en vleugelgebouwen. Het ontwerp was van de architect Dolf van Gendt (1835-1901) die ook, samen met Pierre Cuypers, het Centraal Station ontwierp. Bovenop de vleugelgebouwen kwamen 22 levensgrote leeuwenbeelden. Het station was immers de moderne toegangspoort voor de reiziger tot stad en land, terwijl de spoorviaducten fungeerden als de toegangspoort voor de scheepvaart. Leeuwen met het stadswapen bewaakten de vrije doorgang voor de scheepvaart, leeuwen met het Rijkswapen bewaakten de doorgetrokken spoorlijn.

Nederland Monumentenland en haar onderdelen worden ondersteund door:

© Nederland Monumentenland 2019