Blokhuispoort in Leeuwarden

Het Leeuwarder Blokhuis was gelegen op de zuidwesthoek van de stad op een vierkant terrein dat volledig omsloten was door grachten met op ieder hoek een rondeel. De overige gebouwen op het terrein waren tegen de wallen geplaatst en omsloten een plein met in het midden een kerk of kapel die in 1530 werd vernieuwd. Het terrein was in het westen toegankelijk via een grote brug en poort en bezat in het zuidoosten een tweede kleinere toegangsbrug. In de loop van de 16 de eeuw werd door de Spaanse overheersers besloten tot het versterken van het complex.

Achtergrond

Behalve verbouwingen die plaats vonden aan de bestaande onderdelen werden enkele nieuwe gebouwen opgetrokken op het terrein, waaronder een rondeel op de noordoosthoek, een logiegebouw voor de maarschalk van het fort en een nieuw gebouw aan de zuidkant van het Blokhuis. De geschiedenis van het Huis van Opsluiting en Tuchtiging was verbonden met het hoofdgebouw van het voormalige blokhuis of kasteel der stad. Het werd in 1661 gebouwd, het brandde op 12 november 1754 bijna geheel af, waarna het veel sterker en veiliger is opgebouwd. Deze gevangenis heeft een zeer ruime binnenplaats en wordt door het tijdelijk garnizoen bewaakt. Zij heeft thans eene uitmuntende inrichting en bestuur. Ook het fabricaat in deze gevangenis, waar 600 à 700 mannen en jongens zijn opgesloten, is uitmuntend. De voortreffelijke inrichting en orde en de doelmatigheid der ingevoerde classificatie (in vier klassen) onder de gevangenen zijn de voorwerpen van den lof der vreemdelingen.

Bijzondere Strafgevangenis en HvB

De geschiedenis van De Bijzondere Strafgevangenis gebouwd door J.F. Metzelaar en W.C. Metzelaar op het terrein van het Blokhuis in Eclectische stijl. In 1870-1877 bouwde J.F. Metzelaar ter vervanging van de bestaande gebouwen een nieuwe Bijzondere Strafgevangenis voor straffen langer dan vijf jaar tot levenslang. De nieuwbouw was mede ingegeven door een spectaculaire ontvluchting van zes gevangenen in 1868. In 1892-1894 werd door zijn zoon en opvolger W.C. Metzelaar een cellenvleugel toegevoegd. Hij had in de jaren 1889-1891 al het Huis van Bewaring aan de oostzijde toegevoegd. Van het oorspronkelijke Blokhuiscomplex, dat enkele interessante onderdelen bevatte, resteert nog een gevel uit 1861 aan de Keizersgracht en werd het oude grondplan van binnenplaatsen met daaromheen gelegen gebouwen aangehouden.

Anno 2017
Met de verhuizing van de penitentiaire inrichting is rijksmonument De Blokhuispoort in 2008 leeg komen te staan. Het grote gebouw (circa 16.000 m2) wachtte op een nieuwe bestemming, in oktober 2014 neemt de gemeente Leeuwarden De Blokhuispoort over van het rijk voor het symbolische bedrag van 1 euro. Het voormalige Huis van Bewaring werd daarna meteen doorverkocht aan BOEi, Nationale Maatschappij tot Restaureren & Herbestemmen van Cultureel Erfgoed.

Tegenwoordig is de Blokhuispoort een belangrijk ontmoetingspunt op zowel zakelijk als cultureel vlak. In 2018 zal de voormalige gevangenis zelfs het bruisende hart zijn voor Leeuwarden als Culturele Hoofdstad van Europa!

Bron: www.blokhuispoort.nl Foto’s BOEi | Jan van Dalen

De initiatiefnemers zijn:
Deze website komt mede tot stand in samenwerking met:

© Nederland Monumentenland 2014